⚔️ Bohater dwóch kontynentów wraca do ojczyzny. Ale zamiast owacji czeka go bieda, zapomniane zasługi i kraj rozpadający się na kawałki.
🏚️ Pięć lat na wsi. Puste kieszenie. Ameryka wciąż nie zapłaciła mu za siedem lat walki.
Co robi generał, którego nikt nie potrzebuje?
💔 Spotkanie, które odbiera mowę. Konstytucja, która przeraża trzy imperia. I zdrada, która przychodzi stamtąd, skąd nikt się nie spodziewał.
🔥 A potem: krakowski Rynek, podniesiona szabla i przysięga, od której wstrzymuje oddech cała Europa. Chłopi z kosami kontra rosyjskie armaty. Żydowski kupiec z Litwy, który zostaje pułkownikiem. I sukmana, która mówi więcej niż tysiąc przemówień.
🎧 Piąty odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce to historia o tym, że wolność albo jest dla wszystkich, albo nie ma jej dla nikogo.
👉 Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz
☕ Postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz
ŹRÓDŁA ODCINKA:
Biografie podstawowe:
- Alex Storozynski: The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)
- Tadeusz Korzon: Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)
- Monica Gardner: Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)
- James S. Pula: Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)
- Miecisław Haiman: Kosciuszko: Leader and Exile (1946)
Konstytucja 3 Maja i reformy:
- Norman Davies: God’s Playground: A History of Poland (Oxford, 2005)
- Richard Butterwick: The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788-1792 (Oxford, 2012)
- Adam Zamoyski: The Last King of Poland (2012)
- Wikipedia: Constitution of 3 May 1791, Great Sejm
- Polish Presidency of the EU Council: „About the Constitution of 3 May”
Targowica, zdrada i rozbiory:
- Wikipedia: Targowica Confederation, Second Partition of Poland
- Robert Howard Lord: The Second Partition of Poland
- historia.dorzeczy.pl: „Zdrada narodowa. Zawiązanie konfederacji targowickiej”
- Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)
- Jerzy Łojek: Dzieje zdrajcy oraz Upadek Konstytucji 3 Maja
Bitwa pod Dubienką:
- Wikipedia: Battle of Dubienka
- Piotr Derdej: Zieleńce – Mir – Dubienka 1792 (Bellona, 2008)
- twojahistoria.pl: „Bitwa pod Dubienką”
- Google Arts & Culture / Muzeum Historii Polski
Insurekcja kościuszkowska i Racławice:
- Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Racławice
- polishhistory.pl: „The Battle of Racławice: How did Kościuszko defeat the Russians?”
- Bartłomiej Szyndler: Powstanie kościuszkowskie 1794 (2001)
- bliskopolski.pl: „1794 r.: Insurekcja kościuszkowska”
- dzieje.pl: „Insurekcja Kościuszkowska – ostatnia próba ratowania Rzeczpospolitej”
- Polskie Radio: „Wojciech Bartosz Głowacki. Bohater spod Racławic”
- Wikisource: Gardner, Kościuszko: A Biography, Chapter 4
Zdrada kleru i rola Kościoła:
- Otton Beiersdorf (oprac.): Papiestwo wobec sprawy polskiej w latach 1772-1864. Wybór źródeł (Wrocław 1960)
- Richard Butterwick: Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792 (Arcana, Kraków 2012)
- Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)
- Andrzej Woltanowski: „Śmierć prymasa Poniatowskiego”, Kwartalnik Historyczny (1987)
- Wikipedia: Józef Kossakowski, Ignacy Massalski, Michał Jerzy Poniatowski
- Brewe papieża Piusa VI do Katarzyny II z 24 lutego 1792 r.
- Akta nuncjatury warszawskiej (Ferdinando Maria Saluzzo)
- „Papiery ambasady rosyjskiej” (archiwum Igelströma)
Żydzi w Polsce – tło historyczne:
- Wikipedia (pl): Statut kaliski, Privilegium de non tolerandis Judaeis
- Wikipedia: History of the Jews in Poland
- POLIN Museum: „Statut kaliski – 750-lecie pierwszego przywileju Żydów”
- polishfreedom.pl: „Przywilej Generalny dla Żydów w Wielkopolsce – Statut Kaliski”
- sztetl.org.pl: „Historia społeczności” (Warszawa)
- Żydowski Instytut Historyczny: „Żydowskie ulice w Warszawie” (Eleonora Bergman)
- Żydowski Instytut Historyczny: „Pociejów – żydowskie centrum handlowe dawnej Warszawy”
Berek Joselewicz i Pułk Lekkokonny Starozakonny:
- Wikipedia: Berek Joselewicz, Pułk Lekkokonny Starozakonny
- Virtual Shtetl (sztetl.org.pl): biogram „Joselewicz Berek”
- Virtual Shtetl: „Polish Jews at the times of the Great Sejm and the Kościuszko Uprising”
- Polityka, Pomocnik Historyczny: „Odezwa Berka Joselewicza”
- ANU Museum of the Jewish People: „The Story of the Jewish Warrior Who Became a Symbol of Bravery in Poland”
- histmag.org: „Dał nam przykład Joselewicz…”
- polishhistory.pl: „The Massacre of Warsaw’s Praga District (4 November 1794)”
- polishhistory.pl: „Kościuszko – a man before his time”
- dignitynews.eu: „Where is the oldest active synagogue in Poland located?”
- American Association for Polish-Jewish Studies: „Jewish Soldiers in Polish Armies 1794-1945″ (Dubicki & Łukomski)
- Alex Storozynski: The Peasant Prince, rozdział 12
- Emanuel Ringelblum: Żydzi w powstaniu Kościuszkowskim (1937/38)
- Derek Penslar: Jews and the Military: A History (Princeton University Press, 2013)
Korespondencja i źródła pierwotne:
- Julian Ursyn Niemcewicz: pamiętniki (za Storożynskim)
- List Kościuszki do Adama Jerzego Czartoryskiego (1814)
- Henryk Mościcki (oprac.): Pisma Tadeusza Kościuszki
- Ludwika Sosnowska: list przez Niemcewicza (za Gardner)
- Akt Insurekcji Kościuszkowskiej: tekst powszechnie dostępny: Gazeta Rządowa, nr 78 (1794)
